18 marca 2020

Słonecznik – płodozmian, który zwiększa opłacalność

Redakcja

 Uprawa słonecznika zyskuje coraz większą grupę zwolenników, szczególnie w Polsce południowo-wschodniej i południowo-zachodniej, gdzie obserwujemy klimat nieco cieplejszy niż na pozostałych terenach naszego kraju. To roślina, która sprzyja dobremu płodozmianowi.

Słonecznik dobrze znosi przejściowe okresy suszy, a uprawa jest łatwa i przynosi duży zysk. Zapotrzebowanie na ziarna słonecznika jest coraz większe, dla przykładu Cedrob Pasze w 2019 roku kupi od lokalnych rolników 25 tys. ton ziarna pastewnej odmiany. Jak wskazują prognozy ekspertów, w przyszłym roku zapotrzebowanie będzie jeszcze większe.

Wytrzymały na przymrozki

Słonecznik jest wciąż wśród rolników rośliną mało popularną. W 2016 roku uprawiany na ziarno stanowił zaledwie 0,16% całości upraw roślin oleistych, zajmując ostatnie miejsce za lnem (0,37%), makiem, gorczycą, soją i innymi (1,50%), rzepakiem i rzepikiem jarym (8,46%) oraz rzepakiem i rzepikiem ozimym (89,52%). Według danych GUS, powierzchnia uprawy słonecznika na ziarno wyniosła w 2015 roku 1341 ha, a w 2016 – 2063 ha. To wciąż niewielkie wartości, , zważywszy na korzyści, które ze sobą niesie uprawa słonecznika.

 – Siew słonecznika to dobry płodozmian dla rolników i dobry rodzaj uprawy na słabsze gleby – czwartej lub piątej klasy bonitacyjnej.  Może być doskonałym zmianowaniem na przykład dla upraw kukurydzy, okopowych, strączkowych, motylkowatych z trawami oraz dla zbóż. Słonecznik wkomponowuje się dobrze w termin prac polowych, bo dojrzewa  po żniwach pszenicy, a przed żniwami kukurydzy, dzięki czemu rolnik rozkłada sobie rodzaj i tempo prac – wyjaśnia Andrzej Schodowski, kierownik działu zaopatrzenia w surowce Cedrob Pasze. – Uprawa słonecznika nie wymaga też dodatkowych nakładów finansowych na sprzęt, wręcz przeciwnie, maszyny takie, jak siewnik czy kombajn, pozostają dłużej w użyciu i można czerpać z nich większą korzyść finansową. Uprawiając słonecznik,  nie musimy liczyć się z dużymi kosztami nawożenia, zwłaszcza że dziś nawozy co roku są średnio o 10 % droższe. Plon z hektara to od 2,5 do 4 ton, a średnia cena zakupu za ostatnie 2-3 lata to ok. 1350 zł/ tonę. Nakłady na 1 hektar to ok. 1500 zł, co daje satysfakcjonujący zysk z hektara.

Niewątpliwą zaletą słonecznika jest jego wytrzymałość na przymrozki do – 4°C i odporność na przejściowe okresy suszy. Żeby uzyskać dobry plon, podobnie jak w przypadku innych roślin, musimy właściwie dobrać rejon, glebę, plan nawożenia czy redukcję chwastów, a także przygotować pola pod zasiew. Warto wiedzieć, że ponad 20 ha to graniczna powierzchnia dająca zysk. W przypadku mniejszych plantacji istnieje duże ryzyko, że dzikie ptactwo w dużym stopniu ją zniszczy.

Mniej zagrożeń

Oprócz dzikich ptaków słonecznikowi może zagrażać też kilka gatunków owadów, między innymi błyszczka jarzynówka, drutowce, miniarki, mszyce, omacnica słonecznikówka, pędraki, rolnice, a także ślimaki czy zmieniki. Jednak to wciąż dużo mniej zagrożeń niż w przypadku innych roślin oleistych, w tym rzepaku.

Decydując się na uprawę słonecznika, trzeba pamiętać, by starannie przygotować glebę ze względu na punktowy wysiew nasion. Orkę siewną powinno się przeprowadzić zimą na głębokość 22- 25 cm. Natomiast wiosną pole należy zwłókować, zbronować lub przeprowadzić niezbyt głęboką uprawkę agregatem. Jeśli gleba, na której wysiewamy słonecznik, jest uboga w potas, należy pamiętać o uzupełnianiu go w ilości 240 kg/ha, ponieważ słonecznik pobiera z gleby bardzo duże ilości tego pierwiastka. Niedobór potasu doprowadza do braku sztywności łodyg, co może skończyć się złamaniami i realnymi stratami podczas zbioru kombajnem.

Uprawa słonecznika na tym samym polu nie powinna być prowadzona częściej niż co 4 lata, po to, aby ograniczyć ilość nagromadzonego inokulum, czyli grzybów bytujących na resztkach pożniwnych, samosiewach i chwastach oraz występujących jako formy przetrwalnikowe. Żywotność inokulum jest odwrotnie proporcjonalna do długości przerwy w uprawie na danym polu.

Słonecznik najlepiej zbierać chwilę po osiągnięciu przez niego dojrzałości, po to, by w jak największym stopniu ograniczyć straty spowodowane przez ptactwo i choroby.

Źródło energii i witamin

Słonecznik stosowany w paszy zdecydowanie podnosi jej energetyczność. Nasiona słonecznika zawierają bowiem dużo tłuszczu (do 35%) oraz białko. Są też bogatym źródłem mikro i makroelementów, witaminy E oraz aminokwasów, między innymi izoleucyny, leucyny, lizyny, metioniny, tyrozyny, tryptofanu, waliny, argininy czy kwasów asparaginowego i glutaminowego.